En hoe kunt u ze verzekeren tegen vallen, breken, scheuren …
Met de grote kunstbeurzen in aantocht, met name de BRAFA in Brussel en de TEFAF in Maastricht, wijst Jean Verheyen, een ‘gevolmachtigde onderschrijver’ lid van de AXA-groep, gespecialiseerd in het verzekeren van kunstwerken en collecties, op het belang van een goede verzekering van uw aankopen en geeft hij een overzicht van de belangrijkste risico’s voor kunstwerken.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hebben de meest voorkomende schadegevallen geen verband met diefstal of brand. In 80% van de gevallen ontstaat schade aan kunstwerken tijdens het transport en het hanteren ervan (ophangen, afhalen, afstoffen…).
“Dit zijn veelvoorkomende risico’s die elke verzamelaar, zelfs de meest voorzichtige, kan treffen. Als je een kunstwerk koestert, moet je je ervan bewust zijn dat het onvoorziene niet alleen anderen overkomt. Ik kan het weten. In de loop van mijn carrière heb ik nogal wat ongelooflijke gevallen meegemaakt”, zegt Sven De Smet, Master Claims Adjuster Art-Patrimony, die bij Jean Verheyen verantwoordelijk is voor het beheer van schadegevallen met kunstwerken.
Om je kunstwerken en collecties goed te verzekeren, heb je een speciale verzekering nodig, een zogenaamde All Risk except-verzekering. Dat betekent dat alle risico’s gedekt zijn, behalve de uitzonderingen die in de verzekeringspolis staan (bijvoorbeeld geleidelijke schade zoals verkleuring). De verzekerde waarde van elk kunstwerk wordt tussen de partijen bepaald. Bij totaal verlies wordt dit bedrag volledig vergoed. En in geval van restauratie worden alle kosten gedekt, evenals de compensatie voor waardevermindering, als het kunstwerk een deel van zijn artistieke waarde heeft verloren. Een klassieke woningverzekering dekt daarentegen nooit accidentele breuk of het risico van waardevermindering.
De top 5 van risico’s
Dit zijn de meest voorkomende risico’s, met enkele voorbeelden :
1. Transport: een bijzonder kritiek moment
Transport vormt het grootste risico voor kunstwerken. Ze zijn vaak erg kwetsbaar en moeten met de grootste zorg worden losgehaald, verpakt, vervoerd, uitgepakt en geïnstalleerd, bij voorkeur door gespecialiseerde vervoerders (het “Ik koop een waardevol kunstwerk op een beurs en neem het mee naar huis in mijn auto” is duidelijk af te raden). Het transport kan overigens automatisch worden opgenomen in de gespecialiseerde verzekering, waarbij de verzekerde bijvoorbeeld een termijn krijgt om een nieuwe aankoop te melden.
Kunstwerken die van tentoonstelling naar tentoonstelling reizen, lopen een bijzonder risico.
Voor elk transport moet een condition report worden opgesteld. Hierin wordt de staat van het kunstwerk en eventuele reeds bestaande schade nauwkeurig beschreven. Dit document is essentieel om de aansprakelijkheid in geval van schade vast te stellen.
Hier volgen twee voorbeelden van schade die tijdens het transport is ontstaan.
- Tijdens een controle hebben douaniers een monumentaal hedendaags schilderij van Anselm Reyle verkeerd verpakt. Het saffierblauwe plexiglasoppervlak werd doorboord, waardoor de binnenkant van het werk zichtbaar werd. Het schilderij was onherstelbaar en wordt sindsdien in zijn huidige staat tentoongesteld in de kantoren van Jean Verheyen, als symbool voor de risico’s, terwijl de verzekerde werd vergoed voor het totale verlies van het werk. Bij vergoeding voor totaal verlies wordt het werk of wat ervan overblijft eigendom van de verzekeraar.
- Op weg naar een tentoonstellingslocatie kwam een van de zes officiële kopieën van Le Rêve (1934) van Julio González aan met een verbogen metalen stang in het midden. De aangestelde restaurateur begaf zich naar het Centre Pompidou in Parijs om de originele smeedijzeren sculptuur te bestuderen, en vervolgens naar een gieterij om voorafgaande tests uit te voeren om het metaal voorzichtig recht te buigen en een patina te vinden die vergelijkbaar was met het origineel. Hierdoor kon het werk onzichtbaar en dus zonder waardevermindering worden gerestaureerd.
2. Ongevallen: ze gebeuren zonder waarschuwing
Een slecht opgehangen schilderij dat valt (het gewicht van het werk wordt soms onderschat), te enthousiast schoonmaken, een ongecontroleerde beweging waardoor een sculptuur omvalt, rennende kinderen… Er zijn tal van veelvoorkomende oorzaken voor ongevallen.
Zo kan een ongelukkige stofzuigbeweging tegen de poot van een tafel met een Ei van Lucio Fontana in terracotta ervoor zorgen dat het in duizend stukjes breekt. Een totaal verlies dat werd vergoed door Jean Verheyen, die alle fragmenten verzamelde voor educatieve doeleinden: een studente restauratiekunst kreeg zo het voorrecht om te oefenen op een origineel werk van grote waarde. Vandaag heeft het zorgvuldig gelijmde ei weliswaar geen commerciële waarde meer, maar het wordt tentoongesteld in het kantoor van de CEO van Jean Verheyen.
Een ander voorbeeld van een schadegeval deed zich onlangs voor bij een grote verzamelaar van porseleinen voorwerpen: tijdens het afstoffen viel een van de kostbare voorwerpen op een ander voorwerp. Het resultaat: een totaal verlies van 200.000 euro voor het ene porseleinen voorwerp en een restauratie in het vooruitzicht voor het andere.
“Er was ook een sculptuur die op een oud schilderij viel. Restauratie was mogelijk omdat de scheuren in het doek zuiver waren, maar de geschatte waardevermindering van het werk was zo groot dat we het schadegeval als een totaal verlies beschouwden. We hebben het doek toch draad voor draad laten herstellen – de uitstekende restauratie was met het blote oog niet te zien – en we hebben het gerestaureerde werk (tegen een aanzienlijk lagere waarde dan de oorspronkelijke) doorverkocht om een klein deel van de schadevergoeding terug te krijgen”, herinnert Sven De Smet zich.
Soms houdt de verzekerde zo veel van een werk dat hij het wil behouden, ook al is het beschadigd. In dat geval wordt er onderhandeld over een forfaitaire schadevergoeding.
3. Waterschade
Waterinfiltraties en -lekken veroorzaken ook schade, zoals vlekken op schilderijen. Door snel in te grijpen kunnen de werken meestal goed worden gerestaureerd.
4. Diefstal
Diefstal van kunstwerken komt bij particulieren niet vaak voor: het is niet zo eenvoudig om er met een groot schilderij, een zwaar beeldhouwwerk of een uiterst kwetsbaar keramiekwerk vandoor te gaan. Bovendien zijn verzekerde verzamelaars uitgerust met een alarmsysteem. Het komt echter wel voor dat kunstwerken door inbrekers worden beschadigd. Bijvoorbeeld als ze in de weg staan of zich in de buurt van een kluis bevinden.
5. Brand
Brand is zeldzaam, maar veroorzaakt roet dat zich op de kunstwerken afzet. In dat geval is er geen sprake van restauratie, maar moet er snel een delicate reiniging worden uitgevoerd om aantasting van de vernis en verkleuring van de pigmenten te voorkomen. De verzekeraar komt in deze kosten tegemoet. Het ondenkbare overkomt niet alleen anderen. Hier zijn drie hoogst onwaarschijnlijke schadegevallen die Sven De Smet zijn bijgebleven.
Een dubbel schadegeval. Een sculptuur love van Robert Indiana, tentoongesteld in de tuin van een verzekerde, wordt waarschijnlijk door een grasmaaier geraakt. Het beeld, met een waarde van ongeveer 1 miljoen euro, wordt per vliegtuig naar het atelier van de kunstenaar in de Verenigde Staten gestuurd om te worden gerestaureerd. Bij terugkomst blijkt dat het tijdens het transport is beschadigd! Het werd daarom teruggestuurd naar de kunstenaar voor een tweede restauratie.
Een kunstenaar bekladt zijn eigen werk. “Dit is niet mijn werk.” De kunstenaar geeft toe dat hij zelf met de hand op een van zijn werken heeft geschreven tijdens een bezoek aan een tentoonstelling. De schadeclaim wordt afgewezen, omdat de kunstenaar met zijn ingreep in zekere zin een nieuwe originele versie van het werk heeft gecreëerd.
Een opgesloten bezoeker wordt gek. Lang geleden werd een bezoeker zonder mobiele telefoon op een vrijdagavond per ongeluk opgesloten in een lokale tentoonstelling… die in het weekend gesloten was. Hij vluchtte op maandagochtend bij de heropening, nadat hij de hele ruimte had vernield. Alle beschadigde werken werden vergoed.
Hoe kunt u uw kunstwerken snel verzekeren?
Als u tijdens uw volgende bezoek aan een beurs of galerie een kunstwerk ziet dat u aanspreekt, kunt u met een kopie van de aankoopfactuur en een beschrijving van het werk zeer snel een speciale ‘allrisk’-verzekering voor kunst (bijvoorbeeld met uitsluiting van progressieve schade zoals verkleuring) afsluiten bij een specialist. Via uw makelaar bent u dan vrijwel onmiddellijk verzekerd. U vermijdt ook hoge kosten als de transportverzekering in uw contract is inbegrepen.
Voor klanten die al bij een gespecialiseerde verzekeraar zijn verzekerd, wordt het toevoegen van een kunstwerk in principe automatisch gedekt (dit is het geval bij Verheyen als de waarde van het kunstwerk niet meer dan 25% van het reeds verzekerde totale kapitaal bedraagt). U moet het gewoon binnen 90 dagen aangeven om het toe te voegen aan de lijst van gedekte kunstwerken.
De minimumpremie ligt tussen € 250 en € 300 per jaar. Maar met dat bedrag kunt u bij Verheyen een totale waarde van € 100.000 dekken, ongeacht het aantal kunstwerken! Zo kunnen jonge verzamelaars een collectie opbouwen zonder dat hun verzekeringskosten stijgen.
